Tarih Bilimine ve Kars Tarihine Adanan Bir Ömür

Tarih Araştırmacısı Sultan Aydın’ın, “Tarih Bilimine ve Kars Tarihine Adanan Bir Ömür” yazısı:

Tarih Bilimine ve Kars Tarihine Adanan Bir Ömür
  • 04 Nisan 2018, Çarşamba 22:23

Tarih Bilimine ve Kars Tarihine Adanan Bir Ömür

KAFKAS HABER AJANSI

Tarih Araştırmacısı Sultan Aydın’ın, “Tarih Bilimine ve Kars Tarihine Adanan Bir Ömür” yazısı:

VEFATININ 13.YILDÖNÜMÜNDE MERHUM PROF.DR.M.FAHRETTİN KIRZIOĞLU’NU  RAHMETLE ANIYORUZ

Prof. Dr.M.Fahrettin Kırzıoğlu, Kars-Kaleiçi Mahallesi’nde Kırzıoğullarından Mehmet Derviş Efendi Hesnâ-Hoca’nın oğlu ; 10 Mart 1917 yılında Kars’ın Susuz ilçesine bağlı Mamaş (Kırçiçeği) köyünde doğmuştur.

Kırzıoğlunun dedesi Molla Muhyiddîn Efendi, Kars Şehbenderliği ile ilişkilerini devam ettirmiş;

Azerbaycanlı Türklerin neşriyatını takip ederek; çevresinin aydınlatılmasında ve bilgilendirilmesinde büyük rol oynamıştır.

Kars’ın Kal’ası’nda şanlı Al Bayrağımızın çekilip dalgalandığını görmektir” diyerek, milli duygu ve idealini aşılamıştır.

Kırzıoğlu, 13 aylıkken annesini kaybeder ve dedesi tarafından büyütülür.

 25 Nisan 1918’de Kars’ın kurtuluşu üzerine dönerler. Ancak “Mamaş” köyünün Kırzıoğlu’nun daima hayatında çok önemli ve özel bir yeri olmuştur. O bir zamanlar yazılarında “Mamaşlı M.Fahrettin” mahlasını kullandığı

40 yıllık hasret ve esirlikte gaziler ocağı, şehidler yatağı Mübarek Kars’ı, yine Türkiye’ye kavuşturdu” demiştir.

 Tüm bu sözler, onda güçlü milli hislerin uyanmasına sebep olmuştur. Kırzıoğlu’nun çocukluğundan beri, 40 yıllık Rus esaretini yaşayan Rus ve Ermeni zulmü gören, Anavatan’a katılmak için milli mücadele veren ve her biri canlı tarih sayılan aile ve çevresindeki diğer büyüklerinden dinledikleri; onun, milli hislerini güçlendirmiştir.

 Bu nedenle de, çok erken yaşlarda doğup-büyüdüğü Kars’ın tarihi, kültürü ve coğrafyası ile ilgilenmiş araştırmalar yapmıştır.

 Önceleri bölgesel olarak başladığı çalışmalarını, daha sonra genel Türk tarihine ve kültürüne yaymıştır. Kırzoğlu’nun ilk yayın hayatı, 17 yaşında iken Kars Halkevi Dergisi olan “Doğuş”un 14. sayısında 1 Aralık 1934 yılında “Kars’ta Edebiyattan” başlıklı yazısı ile başlamıştır. Onun Türk Tarihi ve Türk Edebiyatı’na olan ilgisi, kendisini o tarihten itibaren Türk Dili ve Tarihi üzerine bilimsel çalışmalara yöneltmiştir.

 “Doğuş” dergisinde, 1939 Haziran’ından itibaren Kars tarihi, kültürü ve önemli şahsiyetleri ile ilgili yazıları yayınlanmıştır.

Kırzıoğlu; 1923 yılında Kars’ta Numûne Mektebi’nde başladığı ilk tahsilini, 1928 yılında İsmet Paşa İlkokulu’nda tamamladı.

 1931 yılında da Kars Ortaokulu’ndan mezun oldu. O tarihlerde henüz Kars’ta lise olmadığı için, lise tahsilini Erzurum’da “Erzurum Lisesi”nde, 1934 yılında tamamladı..1934 - 1935 tarihleri arasında bir yıl Zarşat’ta “Arpaçay Maliye Tahsil Müfettişliği” görevinde bulundu.

- Kırzıoğlu çok iyi at binen ve kayak yapan aktif bir kişidir- Subatan’dan Bacıoğlu Yaylası ve Anı Köyü’nden Kâmo Köyü’ne kadar 96 köyü dolaşarak Folklor ve Halk Edebiyatı ile ilgili araştırma ve derlemeler yapmıştır.

 1935-36 yıllarında İstanbul Tıp Fakültesi’nde okuyan Kırzıoğlu ailevi sebepler nedeniyle Kars’a geri dönerek;.1936 - 1937 tarihlerinde on ay kadar, Kars Posof “Hususi Muhasebe Tahsil Müfettişi” olarak görev yapmıştır.

İlk askerliğine, 1937 bir yıllık eğitim sonrası Topçu Yedek Subayı olarak 1938 yılında.

 1938-41 yıllarında Kars Lisesi’nde Türkçe Yardımcı Öğretmenlik yaptıktan sonra, 1941 yılında İstanbul Üniversitesi Edebiyat Fakültesi Tarih Bölümü’ne girmiştir.

 İkinci askerliğini, 1943-1944 yıllarında yine Sarıkamış’ta yapan Kırzıoğlu, ilk askerliği ile birlikte toplam 35 ay askerlik yaparak; Topçu Teğmen olarak terhis olmuştur.

Kırzıoğlu, Mart 1946 yılında İstanbul Üniversitesi’nden mezun olmuştur.

 Aile, 1943 yılına kadar, soyadı kanunu ile alınan “ÇELİK” soyadını kullanırken; 9.11.1943 tarihinde mahkeme kararı ile “KIRZIOĞLU” soyadını almıştır.

Sayın Kırzıoğlu’nun ifadesine göre; beş göbek ötesi dedesi olan Şerif Ağa, başının ön kısmında bir tutam kır saçlı doğur. Bu özelliğinden dolayı ona “Kırzı Şerif” adı verilir.

 Aile, o günden beri Kırzılar, Kırzıoğulları lâkâbıyla anılır.

Kırzıoğlu, 1934’den 1954’e kadar Sarıkamış, Kağızman, Kars Merkez, Çıldır, Ardahan, Iğdır, Tuzluca, Digor ve Göle’yi dolaşarak tarih, folklor, halk edebiyatı araştırma ve derleme çalışmaları yapmıştır.

 Bu çalışmalarını Dedesi Molla Muhyiddîn Efendi’den kalan Kars üzerine söylenmiş şiirlerin toplandığı defterlerle birleştirerek, 1958’de “Edebiyatımızda Kars” adlı eserini yayınlamıştır. 1948-51’de Kars Lisesi’nde, 1951-57 yıllarında Diyarbakır’da Ziya Gökalp Lisesi’nde ve bir müddet de Diyarbakır Öğretmen Okulu’nda, Tarih Öğretmenliği yapmıştır.

 Diyarbakır’da iken bölgenin tarihi ile yakından ilgilenen Kırzıoğlu, Kürtlerin soyu ile ilgili ilmi çalışmalar yapmıştır.

 şehrin kültür hayatı ile ilgilenen Kırzıoğlu, Diyarbakır Turizm ve Tanıtma Derneği’ni kurduğu gibi, “İç Oğuz” ve “Kara Amid” dergilerini de yayınlayarak Diyarbakır’ın yayın hayatını da renklendirmiştir.

Diyarbakır’da yayınlanan “Yeni Şark”, “Şark Postası” ve “Yeni Diyarbakır Sesi” gazetelerinde tefrika halinde yayınlanan makaleleri diğer ilmi faaliyetlerinin de haberleri yer almıştır.

 Diyarbakır’da henüz lisede tarih öğretmeni iken, uzun yıllarını vererek hazırladığı 640 sayfalık “Kars Tarihi” adlı ilmi eserini 1953 yılında yayınladı.

İstanbul’da yayınlanan ve bir sanat ve edebiyat dergisi olan “İstanbul” dergisinde de, ilmi araştırmaya dayanan çalışmaları yayınlanmaktaydı.

 Kırzıoğlu Diyarbakır’da iken öncülüğünde kurulan “Diyarbakır Milliyetçiler Derneği”ne eşiyle birlikte üye olmuştu.

 Kırzıoğlu, Diyarbakır’da iken, Türk Tarihi’nin yanında Türk Dili ve Folklorü ile ilgili yaptığı çalışmalarından dolayı, 17 Eylül 1953’te Türk Dil Kurumu üyeliğine seçilmiştir.

 1957 yılında Adapazarı Lisesi’ne tayin olan Kırzıoğlu, 1961 yılına kadar Arifiye Öğretmen Okulu’nda Tarih Öğretmenliği yapmıştır.

 1961 yılında Ankara’da “Öğretmeni İşbaşında Yetiştirme Bürosu”nda Şube Müdürü olarak görev yaptı.

Kırzıoğlu, Devlet Planlama Teşkilatı Sosyal İşler Dairesi’nde ve Devlet Bakanlığı Özel İstatistiki Bilgiler Grubu’nda Tarih Araştırmaları Uzmanı olarak çalıştı.

 1966’da Milli Eğitim Bakanlığı Arşiv Dairesi’nde Müdür Yardımcısı olarak çalışan Kırzıoğlu, Türk Ansiklopedisi’nde de uzman olarak çalışarak, bu Ansiklopediye değerli birçok yazılar yazmıştır.

İstanbul Üniversitesi Tarih Bölümü’nde Hocası Prof.Dr.Akdes Nimet KURAT ile doktora çalışmalarını sürdüren Kırzıoğlu, 1967 yılında “Osmanlıların Kafkas Ellerini Fethi (1451-1590)” konulu doktorasını tamamladı.

 Kısa bir sürede olsa siyasetle ilgilenen Kırzıoğlu, 1967 yılında memleketi olan Kars’ta, Adalet Partisi’nden milletvekili adayı olmuş; ancak kazanamamıştır. Bu tarihten sonra da, bir daha siyasetle ilgilenmemiştir.

 1967 tarihinde Atatürk Üniversitesi Edebiyat Fakültesi Tarih Bölümü’ne Öğretim Görevlisi olarak girdi.

 Doçentlik Dil Eğitimi için 1972-73 yıllarında Fransa’da bulunan Kırzıoğlu, 1975 yılında “Kür ve Çoruh Boylarında Kıpçaklar ve Atabek Beğliği” adlı tezi ile Ortaçağ Kürsüsü’nde “Doçent” oldu.

 1976-1983 yılları arasında, Atatürk Üniversitesi Fen Edebiyat Fakültesi’nde Tarih Bölümü Başkanlığı yaptı.

 1982 yılında “Ani Şehri Tarihi” adlı tezi ile Profesör olan Kırzıoğlu, 1982- 84 yıllarında “Dışişleri Bakanlığı Araştırma Dairesi’nde Arşiv Uzmanı” olarak çalışarak 1984 yılında Atatürk Üniversitesi’ndeki görevinden kadrosuzluk nedeniyle ayrıldı.

 1984-90 yıllarında Ankara’da Gazi Üniversitesi Eğitim Fakültesi Tarih Bölümü’nde görev yapan Kırzıoğlu, 16 Mayıs 1985’te Gazi Üniversitesi’nden emekli oldu.

 Aynı Üniversite’de 1 Ocak 1986-31 Aralık 1986 tarihleri arasında sözleşmeli Profesör olarak çalışmıştır. Ekim 1987- 31 Mayıs 1990 tarihleri arasında da ücretli öğretim üyesi olarak görev yaparak; 1990 yılında buradaki görevini tamamlayarak yaş haddinden emekli olmuştur.

 Mükemmel derecede eski yazıyı okuyan ve “Arşiv Uzmanı” olan Kırzıoğlu, Fransızca, İngilizce ve Farsça bilmektedir.

Engin bilgisi ve güçlü hafızasından dolayı “Ayaklı Kütüphane” ve konferanslar vermek amacıyla çok seyahat ettiğinden dolayı da “Evliya Çelebi” gibi unvanların yakıştırıldığı Kırzıoğlu,

Binlerce cilt olan şahsi kütüphanesindeki kitaplarının bir kısmını 1986 yılında Atatürk Üniversitesi Fen-Edebiyat Fakültesi Araştırma Kütüphanesi’ne, ve Atatürk İlkeleri ve İnkılâp Tarihi Kütüphanesi’ne; bir kısmını, 2002 yılında Kafkas Üniversitesi’ne, Başbakanlık Devlet Arşivlerine, Azerbaycan, Özbekistan Türkmenistan gibi Türk Cumhuriyetleri Üniversitesi’ne bağışlamıştır.

 Kütüphanesinin büyük bir kısmı halen Nenehatun’daki evinde mevcuttur. Yazıya dökülerek basılan çok sayıdaki kitap ve broşürün yanında sayısız konferans ve sempozyumlara katılan Kırzıoğlu, sayısız plaket almıştı.

 Ama, onu en çok memnun eden ve gururla gösterdiği bir özel plaket vardır. 21- 26.12.1998 tarihleri arasında düzenlenen 1998 Milletlerarası Dede Korkut Kollokyumu’nda Bakü Devlet Üniversitesi tarafından, hayatını Dede Korkut, araştırmalarına adadığı için “Sayın Prof. Dr. M.Fahrettin Kırzıoğlu’na verilen Dede Korkut Adına Hamid Araslı Plaketi”dir.

Kars Belediyesi’nce 1986 yılında “Prof.Dr.M.Fahrettin Kırzıoğlu Caddesi” adının verilmesidir. Kırzıoğlu’nun adı, ayrıca Rize ve çevresi hakkında yaptığı önemli tarihi hizmetlerinden dolayı, Rize’de bir caddeye de verildiği gibi, Rize Belediyesi Kırzıoğlu’na “Fahri Hemşehrilik” unvanı da vermiştir.

KIRZIOĞLU ADI 2011 YILINDA KARS VALİLİĞİ İL MİLLİ EĞİTİM MÜDÜRLÜĞÜNCE BİLİM,SANAT OKULU MÜDÜRLÜĞÜNE ADI VERİLEREK YAŞATILMAKTA.

 Kırzıoğlu, Türk tarihi ve dili çalışmalarının yanında, diğer kültürel faaliyetlere katkıda bulunmuştur.

 Mesela 1964 yılında konusu ve malzemeleri Kırzıoğlu tarafından temin edilen ve ünlü Şair Necip Fazıl Kısakürek tarafından yazılan “Kanlı Sarık” adlı bir tiyatro eseri “1064-1964 Selçukluların Kars’ı Fetihlerinin 900.Yıl Dönümü” kutlamaları dolayısıyla Kars’ta sahneye konulmuştur.

Ayrıca TAED 28, 2005: 1-7 A. Ü. Türkiyat Araştırmaları Enstitüsü Dergisi Sayı 28 Erzurum 2005 7 Prof. Dr. M. Fahrettin Kırzıoğlu Özel Sayısı TAED 28, 2005; 1-7 bu eserdeki karakterlerden Kuzucu Mehmet de, Kırzıoğlu’nun babasıdır.

Mesela; Kars Turizm ve Tanıtma Derneği, İstanbul-Kars Lisesi’nde Yetişenler Derneği, Selçuklu Tarihi ve Medeniyeti Enstitüsü, Selçuklu Fethini Kutlama Komitesi, Türk Ocakları (görev yaptığı çeşitli yerlerde şubeleri), Türk Dil Kurumu, Türk Tarih Kurumu, Türk Folklor Derneği, Diyarbakır Milliyetçiler Derneği, Diyarbakır Turizm ve Tanıtma Derneği, Malazgirt Fetih Abidesini Yaptırma Derneği, Gayrimenkul Eski Eserler ve Anıtlar Yüksek Kurulu, Türkiye-Azerbaycan Dostluk Derneği Bunlardan Türk Tarih Kurumunun Kırzıoğlu’nun hayatında ayrı bir yeri olmüştur.

.Kırzıoğlu’nun ilk eşi olan Nebahat Hanım 1918 İstanbul doğumlu olup, Binbaşı Kâzım Göksel ve Macide Hanım’ın kızları idi. İstanbul Üniversitesi Edebiyat Fakültesi’nden mezun olan Nebahat Hanım, Coğrafya öğretmeni olarak 1946’da Kars Lisesi’nde görev yapmıştır.

 1949’da Nebahat Hanım ile evlenen Kırzıoğlu’nun (1950) Mehmet Ilgar, (1951) Kâzım Dede Korkut, ve (1956) Seyfettin Kürşat isimli üç oğlu vardır. Büyük oğlu Prof. Dr. M.İlgar Kırzıoğlu, Isparta Süleyman Demirel Üniversitesi Mimarlık Bölümü’nde öğretim üyesidir.1986 yılında Kırzıoğlu Nebahat hanımı kaybetmiştir.

1988’de, Prof Dr. Neriman Görgünay Hanım ile evlenen Kırzıoğlu, 2000 yılında Neriman Hanım’dan boşanmıştır.

toplam 10 kardeşi olan Kırzıoğlu, oldukça kalabalık ve aile bağları kuvvetli bir aileye sahiptir.

 Tüm hayatı boyunca sağlığına dikkat etmiş olmasına rağmen ölümünden altı yıl önce sağlığı bozulmaya başlamış olup, yaklaşık 87 yıllık bir ömür 10 Şubat 2005 tarihinde sona ermiştir. Ölümünün 13.yıldönümünde sayın kırzıoğlunu rahmetle anıyoruz.

40 ‘a yakın kitabından birkaçı

ESERLERİ:

Kars Yaylası / İstanbul 1946

Kars’ın Kurtuluşu Hatırası / Kars 1950

Kars Tarihi /İstanbul 1953

Dede Korkut Oğuznâmeleri, I. Kitap/ İstanbul 1952

1855 Kars Zaferi /İstanbul

Ziya Gökalp Müzesi /İstanbul 1956

Edebiyatımızda Kars,II.kitap / İstanbul 1958

Millî Mücâdelede Kars / Ankara 1960

Kürtler’in Kökü-I. Bölüm / Ankara 1963

Her Bakımdan Türk Olan Kürtler / Ankara 1964

Kürtler’in Türklüğü / Ankara 1968

Karapapaklar / Erzurum 1972

Kars İli ve Çevresinde Ermeni Mezâlimi (1918-1920) / Ankara 1970

Osmanlılar’ın Kafkas Ellerini Fethi(1451-1590) / Ankara 1976, 2 bsk. Ankara: TTK, 1993

Kâzım Karabekir / Ankara 1982.

Anı Şehri Tarihi (1018-1236) / Ankara 1982

Türk İnkılâp Tarihi Ders Notları / Erzurum 1977

Kıpçaklar: Yukarı-Kür ve Çoruk Boyları’nda / Ankara 1993

Bütünüyle Erzurum Kongresi (3 cilt bir arada) / Ankara 1993

Dağıstan-Aras-Dicle-Altay ve Türkistan Türk Boylarından Kürtler / Ankara1984                                                                                                 Tarihçe-i Gazâvât-i Dağıstan (2000),

Hoca, TTK’nın, Gürcistan Tarihi adlı basıma hazır tercümeyi hâlâ bastırmamış olmasından üzüntü duymaktaydı. Şerefname’nin Kültür Bakanlığı tarafından yayımlanacağını söylemişti. Bu eser de hâlâ yayımlanmamıştır.

PROF.DR.MEHMET FAHRETTİN KIRZIOĞLUNA AİT BİLGİLERİ YEĞENİ YILDIRIM ÖZTÜRKKAN(FOTO ÇİLEM)ALINMIŞTIR.

SULTAN AYDIN

(BA-BA-S) GAZİ KARS (KHA) / KAFKAS HABER AJANSI

Beğendim 0 Muhteşem 0 Haha 0 İnanılmaz 0 Üzgün 0 Kızgın 0

SEN DE DÜŞÜNCELERİNİ PAYLAŞ!

Dikkat! Suç teşkil edecek, yasadışı, tehditkar, rahatsız edici, hakaret ve küfür içeren, aşağılayıcı, küçük düşürücü, kaba, pornografik, ahlaka aykırı, kişilik haklarına zarar verici ya da benzeri niteliklerde içeriklerden doğan her türlü mali, hukuki, cezai, idari sorumluluk içeriği gönderen Üye/Üyeler’e aittir.


yükleniyor

BU HABERİ OKUYANLAR BUNLARI DA OKUDU

SON DAKİKA HABERLER

ANKET

Yeni İnternet Sitemizi Beğendiniz mi?

BURÇLAR

(21 Mart - 20 Nisan)

Koç Burcunun 12.12.2018 Günlük Yorumu

(21 Nisan - 21 Mayıs)

Boğa Burcunun 12.12.2018 Günlük Yorumu

(22 Mayıs - 22 Haziran)

İkizler Burcunun 12.12.2018 Günlük Yorumu

(23 Haziran - 22 Temmuz)

Yengeç Burcunun 12.12.2018 Günlük Yorumu

(23 Temmuz - 22 Ağustos)

Aslan Burcunun 12.12.2018 Günlük Yorumu

(23 Ağustos - 22 Eylül)

Başak Burcunun 12.12.2018 Günlük Yorumu

(23 Eylül - 22 Ekim)

Terazi Burcunun 12.12.2018 Günlük Yorumu

(23 Ekim - 21 Kasım)

Akrep Burcunun 12.12.2018 Günlük Yorumu

(22 Kasım - 21 Aralık)

Yay Burcunun 12.12.2018 Günlük Yorumu

(22 Aralık - 21 Ocak)

Oğlak Burcunun 12.12.2018 Günlük Yorumu

(22 Ocak - 19 Şubat)

Kova Burcunun 12.12.2018 Günlük Yorumu

(20 Şubat - 20 Mart)

Balık Burcunun 12.12.2018 Günlük Yorumu

NAMAZ VAKİTLERİ
yukarı çık